Sakız çiğnemek, dünyanın birçok ülkesinde yaygın olan bir alışkanlıktır. Yemeklerden sonra ağızda oluşan birikintilerin giderilmesi, nefesin ferahlatılması veya stresin azaltılması gibi nedenlerle tüketilen sakızların ağız sağlığı üzerindeki etkileri ise sıklıkla merak edilmektedir. Özellikle “sakız çürük yapar mı?”, “şekersiz sakız dişlere faydalı mı?” ve “her gün sakız çiğnemek zararlı mı?” gibi sorular, diş hekimlerine yöneltilen sorular arasındadır.
Sakızların ağız sağlığı üzerindeki etkisi, içerdikleri maddelere ve tüketim alışkanlıklarına bağlı olarak değişir. Şekerli sakızlar diş çürüğü riskini artırabilirken, şekersiz sakızlar ağız sağlığını destekleyici özelliklere sahip olabilir.
Sakız Çiğnemenin Ağız Sağlığına Faydaları
Doğru ürün tercih edildiğinde sakız çiğnemenin ağız sağlığı açısından önemli avantajları vardır.
Tükürük Akışını Artırır
En önemli avantajı budur. Sakız çiğneme sırasında çene kasları çalışır ve tükürük bezleri uyarılır. Bunun sonucunda ağız içindeki tükürük miktarı yükselir. Tükürük, ağız sağlığının korunmasında son derece önemli bir role sahiptir. Ağzın can suyudur.
Artan tükürük miktarı:
- Ağız içindeki asitleri nötralize eder. (etkisini azaltır)
- Diş yüzeylerini temizlemeye yardımcı olur.
- Yemek artıklarının uzaklaştırılmasını kolaylaştırır.
- Diş minesinin yeniden mineral kazanmasına (onarılmasına) katkı sağlar.
Özellikle yemeklerden sonra yükselen asidik ortamın dengelenmesinde tükürük oldukça önemlidir.
Ağız Kuruluğunu Azaltabilir
Ağız kuruluğu (kserostomi), ağız kokusu, diş çürükleri ve diş eti hastalıkları için önemli bir risk faktörüdür.
Aşırı ağız kuruluğundan şikayetçi olanlar, tükürüğün ne denliönemli olduğunu çok iyi bilirler. Tükürük yokluğu onların hayat kalitesini ciddi bir şekilde düşürmektedir. Özellikle şekersiz sakızlar, tükürük üretimini artırarak ağız kuruluğu yaşayan bireylerde rahatlama sağlayabilir. Bu aşırı ağız kuruluğundan şikayeti olan hastalar için etkili, kolay, ucuz ve keyifli bir tedavi yöntemidir.
İlaçları kullanan bazı kişilerde ve ileri yaş grubunda sıklıkla görülen ağız kuruluğunun bir nebze de olsa azaltılmasında şekersiz sakızlardan destek alınabilir.
Ağız Kokusunun Azalmasına Yardımcı Olabilir
Sakız çiğneme ağız içinin temizlenmesine yardımcı olur ve tükürük miktarı artar. Naneli veya ferahlatıcı aromalara sahip sakızlar geçici olarak ağız kokusunu maskeleyebilir.
Ancak ağız kokusunun nedeni ağız içinde bir yaranın varlığı , çürük, diş eti hastalığı veya sistemik bir rahatsızlık ise yalnızca sakız kullanımı kalıcı çözüm sağlamaz.
Sakız Çiğnemek Çürük Yapar mı?
Bu sorunun cevabı sakızın içeriğine göre değişmektedir.
Şekerli Sakızlar Çürük Riskini Artırabilir
Şeker içeren sakızlar ağız içerisindeki bakteriler tarafından metabolize edilir. Bu süreçte bakteriler asit üretir ve oluşan asitler diş minesine zarar verebilir.
Sık sık şekerli sakız tüketimi:
- Diş minesinin zayıflamasına,
- Başlangıç çürüklerinin oluşmasına,
- Mevcut çürüklerin ilerlemesine,
neden olabilir.
Özellikle gün boyunca sürekli şekerli sakız çiğnemek, ağız içindeki bakterilerin uzun süre beslenmesine yol açar ve çürük riskini artırır.
Şekersiz Sakızlar Çürüğe Karşı Koruyucu Olabilir mi?
Şekersiz sakızlar genellikle ksilitol, sorbitol veya mannitol gibi tatlandırıcılar içerir.
Özellikle ksilitol içeren sakızlar üzerine yapılan çalışmalar, çürük oluşumundan sorumlu bakterilerin çoğalmasını engellediğini göstermektedir.
Ksilitol (Xylitol) Nedir ve Ağız Sağlığına Etkileri
Ksilitol (xyilitol), meyve ve sebzelerde doğal olarak bulunan, normal şekere benzer bir tatlılığa sahip, ancak kalorisi oldukça düşük bir şeker alkolüdür. Diş sağlığının koruması ve kan şekerinin normal şekerden daha az etkilenmesi nedeniyle sakız, diş macunu ve diyet ürünlerde sıklıkla kullanılır.
- Zararlı Bakterileri Engeller: Çürüğe yol açan Streptokok bakterileri ksilitolü besin olarak tüketemez, dolayısıyla da çoğalamaz.
- Asit Üretimini Durdurur: Bakteriler ksilitolü fermente edemediği için ağız içi asit dengesi (pH) bozulmaz. Asit miktarı artmadığı için de mine zarar görmez.
- Plak Oluşumunu Azaltır: Bakterilerin diş yüzeyine tutunmasını zorlaştırarak bakteri yüklü plak tabakası birikimini ciddi oranda düşürür.
- Tükürük Akışını Uyarır: Ağızda çiğneme veya tüketim esnasında tükürük salgısını artırarak ağız kuruluğunu önler ve doğal bir temizlik sağlanır.
- Minerallenmeyi Destekler: Tükürükteki kalsiyum ve fosfatın diş minesine geri kazandırılmasına yardımcı olarak özellikle erken dönem çürükleri onarabilir.
Ksilitollü sakızların potansiyel faydaları: (Benzer şekilde)
- Çürük yapıcı bakterilerin aktivitesini azaltabilir.
- Tükürük akışını artırabilir.
- Asit oluşumunu azaltabilir.
- Diş minesinin korunmasına yardımcı olabilir.
Yemeklerden Sonra Sakız Çiğnemek Faydalı mı?
Yemeklerden sonra yaklaşık 10-20 dakika şekersiz sakız çiğnemek ağız sağlığı açısından yararlı olabilir.
Yukarıdaki potansiyel faydalar nedeniyle birçok diş hekimi yemeklerden sonra kısa süreli şekersiz sakız kullanımını önermektedir.
Diş hekimi önerisi: Şekersiz ve özellikle ksilitol içerikli sakızlar, düzenli ağız bakımının yerine geçmemek şartıyla yemeklerden sonra ağız ortamının dengelenmesine yardımcı olabilir. Ancak diş çürüklerinden korunmanın vazgeçilmez temel yolu; günde en az iki kez diş fırçalamak, diş ipi kullanmak ve düzenli diş hekimi kontrollerini ihmal etmemektir.
Sürekli Sakız Çiğnemek. Zararları Var mı?
Şekersiz sakızların bilinen faydaları bulunsa da, aşırı sakız tüketimi bazı problemlere yol açabilir.Bu problemler şu şekilde sıralanabilir;
Sürekli Sakız Çiğnemek Çene Eklemi Problemlerini Tetikleyebilir
Uzun süreli ve yoğun sakız çiğneme alışkanlığı çene eklemi üzerinde gereksiz yük ve baskı oluşturabilir.
Özellikle:
- Çene eklem rahatsızlığı olan kişilerde,
- Diş sıkma ve gıcırdatma alışkanlığı yüksek düzyde olan bireylerde,
- Sık, sık çene ağrısı yaşayan hastalarda,
sakız tüketiminin sınırlandırılması uygun olacaktır.
Sakız Çiğnemek Çene Kaslarında Yorgunluğa Neden Olabilir
Saatler boyunca, uzun süre sakız çiğnemek çene kaslarında ağrı ve yorgunluk oluşturacaktır. Bazı kişilerde bu baskı baş ağrısı şeklinde görülebilir.
Çocuklarda Sakız Tüketimi
Çocuklarda sakız tüketimi konusunda dikkatli olunmalıdır.
Özellikle şekerli sakızlar:
- Çürük oluşma riskini artırabilir.
- Uzun süreli şeker maruziyetine neden olabilir.
- Dişlerin ara yüzlerinde plak birikimini kolaylaştırabilir.
Şekersiz sakızlar ise uygun yaş grubunda ve kontrollü şekilde kullanıldığında tükürük akışını artırarak ağız sağlığına katkı sağlayabilir.
Ancak küçük çocuklarda yutma riski nedeniyle sakız kullanımı önerilmez.
Sakız Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
Ağız sağlığını korumak isteyen bireylerin sakız seçerken aşağıdaki noktalara dikkat etmeleri önerilir:
- Şeker içermeyen ürünler seçilmelidir.
- Mümkünse ksilitol içeren sakızlarlar tercih edilmelidir.
- Çok uzun süre ve aralıksız sakız çiğnemekten kaçınılmalıdır.
- Sakız kullanımı, diş fırçalama, diş ipi ve ara yüz fırçalarının alternatifi olarak görülmemelidir.
- Çene eklem rahatsızlığı (tıkırdama, kilitlenme..) olan kişiler dikkatli olmalıdır.
Diş Dostu Derneği – Diş Dostu logosu
Diş Dostu Derneği, merkezi İsviçre’de bulunan uluslararası bir platformu olan Uluslararası Diş Dostu Tatlandırıcılar Birliği’nin (Toothfriendly Sweets International Association) Türkiye’deki kardeş kuruluşudur. Dünya genelinde bilimsel testlerden geçmiş ve ağız-diş sağlığına zarar vermediği kanıtlanmış sakız, bonbon, çikolata gibi ürünlerin üzerinde yer alan Diş Dostu sembolü ile tüketicilere bu ürünlerin güvenli olduğunu gösterir. Türkiye’de de birçok firma, Diş Dostu logosunu ürünlerinde kullanmakta ve bu sayede ürünlerinin bilimsel testlerden geçtiğini, ağız ve diş sağlığına zarar vermediğini tüketicilere garanti etmektedir.
Sonuç
Günümüzde ağız ve diş sağlığını korumak amacı ile yeni yöntem arayışları devam etmektedir. Tavsiye edilen yöntemler ne kadar pratik olursa toplum tarafından o derece kabul görecektir. Sakızların kullanılması, bu hedefe yönelik pratik ve maliyeti düşük bir uygulamadır.
Diş dostu logosunun bu tür sakızlar üzerinde kullanılması, ürünün diş sağlığı açısından güvenli olduğunun göstergesidir. Bu şekilde tüketicilerin uyarılmasına ve dikkatinin çekilmesine çalışılmaktadır.
Ağız kuruluğu, yüksek çürük potansiyeli olan hastalara, ksilitol içeren sakızlar önerilebilir. Ancak sakızların küçük yaştaki çocuklar tarafından çiğnenmesinin aspirasyonla boğulma riskine yol açabileceği de unutulmamalı ve çok dikkatli olunmalıdır.
Sakız ve cikletlerin ağız sağlığı üzerindeki etkileri içeriklerine bağlı olarak değişmektedir. Şekerli sakızlar diş çürüğü riskini artırabilirken, şekersiz ve özellikle ksilitol içeren sakızlar tükürük akışını artırarak ağız sağlığına katkıda bulunabilir. Yemeklerden sonra 10-20 dakika şekersiz sakız çiğnemek ağız içindeki asitlerin nötralize edilmesine yardımcı olabilir. Ancak sakız kullanımı kesinlikle düzenli diş fırçalama, diş ipi kullanımı ve rutin diş hekimi kontrollerinin yerini tutamaz.
Sağlıklı bir ağız ve güçlü dişler için doğru ağız bakım alışkanlıklarının sürdürülmesi ve sakız tüketiminde bilinçli tercihler yapılması önemlidir.
Sağlıklı Günler Dilerim..
Diş Hekimi H. Tuncay Akdoğanlı
Diş Eti Hastalıkları Uzmanı
