Diş sararması hem estetik kaygılara neden olan hem de ağız sağlığı hakkında bazı ipuçları veren yaygın bir sorundur. Çay, kahve ve sigara kullanımı, yaş alma, yetersiz ağız bakımı ve bazı ilaçların yan etkisi diş renginin koyulaşmasına neden olabilir. Peki diş sararması nasıl geçer? Evde uygulanabilecek yöntemler gerçekten işe yarar mı, yoksa profesyonel diş beyazlatma (bleaching işlemi) mı gerekir?
Bu yazımda ‘Diş sararması nasıl geçer?’ sorusana yanıt olarak; dişlerde görülen sararmanın nedenlerini, etkili tedavi yöntemlerini ve kalıcı beyazlık için dikkat edilmesi gerekenleri anlatmaya çalışacağım.
Dişler Neden Sararır?
Diş renklerinin zamanla değişmesi normal ve doğal bir süreçtir. Dişler, başlangıçtaki parlaklığını ve pürüzsüzlüğünü zamanla kaybeder. Bunun en önemli nedenlerinden biri, zaman geçtikçe dişleri koruyan şeffaf mine tabakasının incelmesi ve hemen altındaki daha koyu renkli bir tabakanın (dentin) görünmeye başlamasıdır. Sarı tonu nedeniyle dentin, mineye nazaran daha koyu görünür. İlave olarak, tütün, sigara kullanımı ve beslenme alışkanlıkları da diş sararması nedeni olabilir. Düzenli ağız bakımının sağlanması ve düzenli diş hekimi kontrolleri ile dişlerin beyaz ve parlak görünmesi devam ettirilebilir.
Diş Sararmasının Nedenleri Nelerdir?
Diş sararması genellikle yetersiz ağız bakımı, beslenme tarzı ve sigara kullanımından kaynaklanır. Bununla birlikte dişlerde görülen olası renklenmelerin nedenleri aşağıdaki gibidir:
Diş Minesinde Yıllar İçinde Gerçekleşen Aşınmalar ve İncelme.
Büyüme ve yaşlanma sürecinin bir sonucu olarak dişler, koruyucu mine tabakasının aşınmasıyla doğal parlaklıklarını bir miktar kaybedebilir.
Diş minesi çok sert bir maddedir. Mine tabakası bir kez kaybedildiğinde vücudumuz bu dokuyu yeniden oluşturamaz.
Beslenme Alışkanlıkları
Asit içerikli bazı yiyecek ve içeceklerin tüketimine dikkat edilmelidir. Asitli yiyecek ve içecekler, diş minesinin aşınmasının temel nedenleri arasında bulunur. Renkli içeceklerdeki yapay boyalar, zamanla dişlerde sararma ve lekeler oluşturabilir.
- Turunçgiller başta olmak üzere asit içerikli meyveler
- Pancar, yaban mersini, ahududu ve nar gibi bazı sebze ve meyvelerde ise diş lekelenmesine neden olabilecek polifenoller içerir.
- Yüksek miktarda şeker ve asit içeren hazır meyve suları
- Soda, kola ve gazoz gibi asitli içecekler
- Kırmızı şarap
- Spor içecekleri
- Çay ve kahve, diş minesinin renklenmesine neden olabilir.
- Soya sosu ve sirke gibi soslar da sık tüketimde dişlerde aşınma ve renklenmeye neden olabilir.
Genetik Faktörler
Genetik faktörler ve genetik yapı sonucu bazı kişiler daha sarı görünümlü dişlere sahip olabilirler. Tipik olarak ebeveynlerde görülen diş rengi çocuklarda da görülebilir. Bunun nedeni mine dokusundaki yapısal bozukluklar, mine dokusunun kalınlığı ya da inceliği olabilir.
Tütün Ürünlerinin ve Sigara Kullanımı
Tütün ürünleri ve sigara kullanılması, diş minesinin görünüm olarak koyulaşmasına neden olur. Hemen hemen her tür tütün ürünü, özellikle uzun süreli kullanımda dişlerde renklenmeye sebep olur.
Ağız Sağlığına Dikkat Edilmemesi
Evde ağız bakımı yapılırken yanlış teknikleri kullanmak ya da bunun için yeterince vakit ayırmamak, dişlerin etkin bir şekilde temizlenememesine neden olabilir. Fırçalama, diş ipi ve ara yüz fırçası kullanma tekniklerine ve süresine uyulmadığı zaman, plak ve diş taşı diş minesi ve diş kökleri üzerinde birikerek renklenmeye ve lekelenmeye yol açar. Plak ve diş taşı birikiminin engellenmesi için dişlerin düzenli ve etkin bir şekilde fırçalanması, ara yüzeylerde diş ipi ve ara yüz fırçası kullanılması ve dil yüzeyinin düzenli temizlenmesi gerekmektedir.
Diş Sıkma ve Diş Gıcırdatma Alışkanlığı
Diş sıkma veya diş gıcırdatma gibi istenmeyen alışkanlıklara bağlı olarak mine tabakası aşınır hatta tamamıyla kaybedilebilir.
Bruksizm olarak da bilinen diş sıkma alışkanlığı, bazı kişilerin özellikle uykudayken yaptığı bilinç dışı bir davranıştır. Bu alışkanlık, diş minesinin yavaş yavaş aşınmasına ve kırılmasına neden olarak diş minesi altındaki dentin tabakasının koyu renginin yansımasına neden olur.
Hastalıklar ve İlaçlara Bağlı Renklenmeler
Ağız kuruluğu (xerostomi) ve reflü gibi hastalıklar ve kişilerin kullandığı bazı ilaçlar diş minesinde incelme ve aşınmaya neden olabilir. Zarar gören, aşınan ya da tamamıyla kaybolan mine tabakasının bir sonucu olarak, altındaki daha koyu renge sahip olan diğer tabaka (dentin) zamanla daha görünür duruma gelir ve dişler olduğundan daha sarı ve koyu bir renk alır. Reçeteli ya da reçetesiz bazı ilaçlar hem çocuklarda hem de yetişkinlerde diş renklenmelerine neden olabilir. Tetrasiklin ve doksisiklin grubu antibiyotiklerin doğum öncesi ya da emzirme döneminde alınması ya da çocukluk döneminde bu antibiyotiklerin kullanılması çocukların diş minesinin koyulaşmasına lekeli bir diş görünümüne neden olabilir. Ayrıca bazı demir takviyesi ilaçlar, bazı ağız gargaraları da dişlerde renklenmeye neden olabilmektedir.
Diş Doku Bozuklukları ve Diş Eti Çekilmeleri
Dişlerdeki yapı bozuklukları ve diş eti çekilmeleri dişlerde zaman içinde sararma gibi bazı etkiler gösterebilir.
Dişlerin gelişimi sırasında karşılaşılan:
- Yüksek ateşli hastalıklar
- Beslenme yetersizlikleri
- Prematüre (erken) doğum
- Bazı sistemik hastalıklar
Mine yapısının zayıf gelişmesine neden olabilir.
Bu durumda dişlerde:
- Sarı-beyaz lekeler
- Mat görünüm
- Kolay çürüyen alanlar
Görülebilir.
Kanal Tedavisi Yapılan veya Travmaya Uğramış Bazı Dişlerde
Her kök kanal tedavisi işlemi veya travma dişlerde renklenmeye neden olmaz. Ancak bazı travma veya kanal tedavi işlemlerinin bir sonucu olarak dişler sarımtırak kahverengi, pembe veya gri renk alabilirler.
Diş Sararması Nasıl Geçer?
Profesyonel Diş Taşı Temizliği
Diş sararması bazen sadece yüzey lekelerinden ve diş taşlarından kaynaklanır. Bu durumda diş hekiminin yapacağı detartraj (diş taşı temizliği) işlemi dişlerin birkaç ton açılmasını ve kendi doğal rengine dönmesini sağlayabilir.
Avantajı:
- Hızlı sonuç alınır
- Diş eti sağlığını da iyileştirir, diş eti kanamaları azalır.
Ofis Tipi Diş Beyazlatma (Bleaching)
Diş Beyazlatma (Office Bleaching): Diş sararması daha derinse en etkili yöntem profesyonel beyazlatmadır. Diş hekimi tarafından kimyasal ağartma jelinin doğrudan dişlere uygulanması ile yapılır. Beyazlamayı artırmak için ağartıcı ajan ile özel ışıklar da kullanılabilir. Bu işlem, dişlerin başlangıçtaki renk seviyesine bağlı olarak yaklaşık 20 dakikalık seanslar şeklinde bir veya birkaç kez tekrarlanabilir.
- Hızlı sonuç alınır
- 2–3 ton renk açılması mümkündür. Ancak bu kişiden kişiye, dişten dişe değişebilir.
- Etkisi kişiye göre 1–2 yıl sürebilir
Ev Tipi Diş Beyazlatma
Evde Beyazlatma (Home Bleaching) Yöntemleri: Diş hekimi tarafından hastadan alınan ölçülerle kişiye özel şeffaf plaklar hazırlanır. Bu işlem için özel olarak geliştirilmiş beyazlatma ajanı hekimin uygun gördüğü miktarda beyazlatma plaklarının içerisine yerleştirilerek kendi dişlerine uygularlar. Bu plaklar gün içerisinde 6-8 saat ağızda tutulur. Tedavi yaklaşık 1-2 hafta arası sürmektedir.
Avantajı:
- Kontrollü ve güvenli
- Yaklaşık 2 – 3 hafta boyunca (gece uyku sırasında) kullanılması önerilir.
- Daha doğal ve kademeli beyazlık
Beyazlatıcı Diş Macunları
Marketlerde satılan beyazlatıcı diş macunları yüzey lekelerini azaltabilir. Ancak:
- Gerçek beyazlatma etkisi oluşturmaz
- Aşındırıcı özelliği yüksek olan markalardan kaçınmak gerekir.
- Uzun süreli ve bilinçsiz kullanım mineye zarar verebilir
Protetik Restorasyonlar
Porselen, zirkonyum ve lamina kaplama gibi protetik restorasyonlar, diş fonksiyonunu düzeltmek, estetik görünümü iyileştirmek ve ileri düzeyde diş renklenmelerinin tedavisinde etkili bir tedavi yöntemidir.
Sık Sorulan Sorular
Diş sarılığı kaç günde geçer?
Öncelikle bir diş taşı temizliğinin hemen sonrasında dişlerde belli bir seviyede beyazlama ve parlaklık doğal olarak oluşacaktır. Ek olarak evde uygulanacak olan beyazlatma işlemi ile (bleaching) çoğu insanın dişleri genellikle 2-3 hafta içinde beyazlar.
Sigara kaynaklı diş sararması nasıl geçer?
Sigara lekeleri (nikotin ve katran), pürüzlü diş minesine derinlemesine nüfuz ettiği için evde uygulanan doğal yöntemlerle çıkmaz. Kesin çözüm için önce profesyonel diş temizliği (detertraj), ardından da GEREKİYORSA diş hekimi kontrolünde profesyonel beyazlatma (bleaching) işlemi yapılabilir.
Sararan dişler tekrar beyaz olur mu?
Maalesef ki sararan dişlerin bir süre sonra kendi kendine beyazlaması söz konusu değil. Bunu örneklendirmek gerekirse beyaz bir örtüye sürekli çay ve yemek döküldüğünü düşünelim. Bu lekeler yıkamayla geçer, ancak uygun bir deterjandan ile daha etkili bir sonuç alınır. Sizin de dişlerinizi temizletmeniz ile (diş taşı temizliği) daha parlak ve doğal renge dönüş olacaktır.
En etkili diş beyazlatma yöntemi hangisi?
Eğer diş renginin beyaza yakın ve birkaç ton açılması isteniyorsa sadece muayenehanede veya evde uygulanan beyazlatma yöntemi yeterli olabilir. Ancak dişlerde sigara, kahve veya çaydan dolayı çok fazla renklenme varsa kombine diş beyazlatma yöntemleri daha etkili olur.
Dişlerimin daha fazla beyazlaması mümkün mü?
Daha fazla bir beyazlık arzu edilirse, diş hekiminizin görüşü doğrultusunda ağartma (bleaching) veya protetik restorasyon seçenekleri düşünülebilir.
Dişlerinizde sarılaşma, grileşmeden ne kadar fazlaysa beyazlatma işlemi o kadar tatminkâr olacaktır. Antibiyotik kullanımından kaynaklanan grileşmenin beyazlatılması oldukça zordur ve sonuca ulaşmak daha uzun bir süreç gerektirebilir ve arzu edilen beyazlığa ulaşılamayabilir.
Diş Sararmasını Önlemek İçin Ne Yapmalı?
Günlük sağlıklı alışkanlıklar, evde diş bakımı ve düzenli diş hekimi kontrolleri diş sararmasının önlenmesine yardımcı olabilir. Dişlerin lekelenmelere ve sararmalara karşı korunması için aşağıdakiler uygulanabilir:
- Kahve, çay, renklendirilmiş gazlı veya gazsız içecek tüketimi dengelenmelidir. Çay ve kahve sonrası su ile ağzınızı çalkalayın
- Herhangi bir rahatsızlık olmasa dahi altı ayda bir mutlaka diş hekimi kontrolüne gidilmelidir.
- Günde en az 2 kez diş fırçalayın. Aşındırıcı özelliği olmayan beyazlatıcı bir diş macunu kullanabilirsiniz.
- Diş ipi ve ara yüz fırçalarının kullanımı daha etkin bir temizlik sağlayacağı için özellikle tavsiye edilmektedir.
- Sigara lekeleri (nikotin ve katran), diş minesine derinlemesine işlediği için evde uygulanan doğal yöntemlerle çıkmaz. Kesin çözüm için öncelikle profesyonel diş taşı temizliği (detertraj), ardından da diş hekimi kontrolünde profesyonel beyazlatma işlemi uygun olacaktır. Sigara kullanımını azaltın veya bırakın
- Asitli, gazlı ya da renkli içecekleri pipetle tüketin
- Asla dişlerinizi sararmalar geçsin, beyazlasın diye sert fırçalama yapmayın.
Diş beyazlatma zararlı mı?
Kontrollü ve hekim tarafından yapıldığında güvenlidir. Geçici hassasiyet olabilir.
Diş beyazlatma ne kadar kalıcı?
Tamamen kalıcı değildir. Beslenme alışkanlıklarına bağlı olarak zamanla renklenme olabilir.
Herkes diş beyazlatma yaptırabilir mi?
Hamilelerde, aktif çürüğü olanlarda ve ileri diş eti hastalığı olanlarda önerilmez.
Diş sararması evde nasıl geçer? Karbonat diş beyazlatır mı? Limon diş sararmasına iyi gelir mi?
Karbonat, limon, tuz gibi yöntemler sosyal medyada sık önerilir. Ancak:
⚠️ Bu maddeler diş minesini aşındırabilir.
⚠️ Uzun vadede diş hassasiyetine neden olabilir.
Bu nedenle diş hekiminize danışmadan uygulanması önerilmez.
Sonuç
“Diş sararması nasıl geçer?” sorusunun cevabı, sararmanın nedenine bağlıdır. Yüzey lekeleri için temizlik yeterli olabilirken, daha derin renk değişimlerinde profesyonel beyazlatma teknikleri en etkili çözümdür. Evde bilinçsiz uygulamalardan kaçınmak ve bir diş hekimine danışmak en sağlıklı yaklaşımdır.
Daha beyaz ve sağlıklı bir gülüş için düzenli bakım ve profesyonel destek en önemli anahtardır.
Sağlıklı günler dilerim.
Diş Hekimi H. Tuncay Akdoğanlı
Diş Eti Hastalıkları Uzmanı
